
Floren ontwikkelt nieuwe leerlijn rondom euthanasie bij psychisch lijden
5 min leestijd
Euthanasie bij psychisch lijden blijft een complex onderwerp. Want wat doe je als een patiënt je hulp vraagt bij het beëindigen van diens leven? Hoe beoordeel je zo’n verzoek zorgvuldig? En hoe verhouden wet- en regelgeving zich tot je eigen professionele en morele afwegingen? Samen met ThaNet en Expertisecentrum Euthanasie ontwikkelde Floren een geaccrediteerde, vijfdelige online leerlijn over euthanasie en hulp bij zelfdoding bij psychisch lijden.
Nederland heeft een van de progressiefste euthanasiewetten ter wereld. Niet alleen waar het gaat om uitzichtloos lichamelijk lijden, maar ook voor mensen die door psychiatrische problematiek geen uitweg meer zien.
Hoe progressief ook, het is natuurlijk niet zo dat euthanasie vanwege psychische problematiek eenvoudig is. Er zijn zeer strikte voorwaarden aan verbonden. Daarnaast roept euthanasie omwille van psychisch lijden maatschappelijke discussies op. Ook voor behandelaars en psychiaters is het een beladen onderwerp. Het kan lastig zijn om vast te stellen hoe uitzichtloos een situatie is en in hoeverre een doodswens een weloverwogen beslissing is van een patiënt. Dit kan op gespannen voet staan met je rol als psychiater, waarin het behandelen van psychisch lijden en het voorkomen van suïcide centraal staan.
Stijgende cijfers
Tegelijkertijd is het aantal euthanasiemeldingen waarbij het lijden voortkwam uit een psychische aandoening vanaf 2012 sterker toegenomen. In 2021 en 2022 werden jaarlijks 115 euthanasieën op psychische grondslag gemeld. Dit aantal steeg naar 138 in 2023 en naar 219 in 2024. In 2025 daalde het aantal meldingen naar 174.
Ondertussen is er veel maatschappelijke en professionele aandacht voor euthanasie bij psychisch lijden. Die aandacht groeit wanneer het gaat om jonge mensen. Verzoeken van jonge mensen roepen daarbij vaak extra vragen en discussie op. Waar een doodswens bij ouderen soms makkelijker te begrijpen of te accepteren lijkt, wordt die bij jongeren vaak anders ervaren. Zij hebben tenslotte nog een groot deel van hun leven voor zich. Hun levensfase, ontwikkelingsmogelijkheden en mogelijke behandelperspectieven maken de afweging extra complex.
Leerlijn met vijf modules
Om behandelaars extra te ondersteunen in gevoelige situaties rondom euthanasie bij psychisch lijden, heeft Floren, de uitgever van onder andere Psyfar, in samenwerking met ThaNet en Expertisecentrum Euthanasie een nieuwe online leerlijn ontwikkeld. Die leerlijn bestaat uit vijf losse e-learningmodules die je ook afzonderlijk kan volgen. In de eerste module verdiep je je in de achtergrond van het vraagstuk en onderzoek je je eigen positie. In de daaropvolgende modules doorloop je stap voor stap de verschillende fasen uit de richtlijn: van het eerste verzoek en de beoordeling tot de consultatie en uitvoering van het euthanasieverzoek. De modules gaan uitgebreid op elk aspect in en bieden praktische handvatten. Zo leer je alles over gespreksvoering over de doodswens, het toetsen van zorgvuldigheidseisen, de samenwerking tussen betrokken professionals en het consultatieadvies. Maar we gaan ook dieper in op de voorbereiding en uitvoering van de euthanasie. En uiteraard op hoe je de patiënt en diens naasten op een betrokken en zorgvuldige manier begeleidt: zowel voor, tijdens als na euthanasie. De eerste module is op dit moment al beschikbaar, en hier te bestellen.
Morele afwegingen
Zoals gezegd, is de eerste module een inleiding in de achtergrond van euthanasie bij psychisch lijden. Daarin schetsen we een algemeen kader en behandelen we de historische ontwikkeling, juridische richtlijnen en verschillende maatschappelijke, professionele en ethische perspectieven. Een mooie basis voor verdere verdieping in de leerlijn. Ook krijg je inzicht in hoe er wereldwijd en vanuit verschillende stromingen en religies over euthanasie wordt gedacht. Tenslotte verschilt de kijk op euthanasie per religie en zijn er ook binnen die religies voor- en tegenstanders te vinden. En wat als je eigen levensovertuiging een rol speelt wanneer iemand vraagt om hulp bij zelfdoding? Hoe handel je dan professioneel, met respect voor zowel de ander als voor je eigen principes? In de module is ook veel videomateriaal te vinden, zoals interviews met experts, naasten en ervaringsdeskundigen. Die delen hun ervaringen en helpen je leren reflecteren op de morele afwegingen die spelen rondom dit complexe onderwerp.
Eigen visie bepalen
Uiteindelijk blijft euthanasie bij psychisch lijden een kwetsbaar thema. Wanneer iemand een euthanasieverzoek doet, is dit dat ook niet iets waar je als beroepsgroep en maatschappij lichtzinnig mee om moet gaan. Precies daarom willen we professionals helpen om hier een eigen visie op te ontwikkelen. Deze leerlijn is dan ook niet bedoeld om te bepalen wat jij als behandelaar of psychiater moet vinden van euthanasie, integendeel. We willen je juist ondersteunen bij het verkennen van je eigen perspectief. Zodat elke patiënt die psychisch lijdt en geen uitweg meer ziet, de zorg krijgt die op dat moment passend, menselijk en moreel verdedigbaar is.
De makers
De leerlijn is ontwikkeld door Floren, de uitgever van onder andere Psyfar, in samenwerking met ThaNet en Expertisecentrum Euthanasie. Aan de verschillende modules werkten daarnaast inhoudsdeskundigen en redactieleden mee vanuit verschillende disciplines en perspectieven: Radboud Marijnissen, Mascha Mos, Sisco van Veen, Esther Pans, Krista Kortekaas en Edwin Broerse. Met speciale dank aan psychiater Annemieke van der Steenhoven, die heeft bijgedragen aan het opzetten en inhoudelijk vormgeven van de leerlijn.
