Proactieve zorgplanning: de zorg passend maken bij de persoon

De zorg verandert. Eigen regie en zelfredzaamheid staan voorop, net als passende, persoonsgerichte zorg. Proactieve zorgplanning past naadloos in dat plaatje. Brechtje Stevens, auteur van het leerpad Proactieve Zorgplanning, deelt haar inzichten. “Het is een veranderslag, maar uiteindelijk levert het betere en passende zorg op.”

Wat als een ziekte niet meer te genezen is? En het voor cliënten tijd wordt om te bepalen hoe ze hun laatste fase in gaan vullen? Als zorgprofessional ben je gewend om ‘aan zet te zijn’, volgens Brechtje. Om zorgplannen uit te stippelen en vanuit je expertise zorg te adviseren. Vaak nog steeds op een leidende manier.

Bij proactieve zorgplanning wordt dat sturende losgelaten, in plaats van leiden ga je begeleiden. Daarbij gaan zorgprofessionals samen met cliënten in gesprek over hun laatste levensfase, de keuzes die zij daarin willen maken en de zorg die ze graag willen ontvangen. Zo krijgen ze de ruimte om er goed over na te denken voordat ze bijvoorbeeld in een acute situatie terechtkomen.

Helder plan

Een proactief zorgplan is er helaas niet altijd, vertelt Brechtje. “Vaak woont iemand al een tijdje in een verpleeghuis en wordt plots heel ziek, zonder dat er gesproken is over die laatste fase. Dan ontstaat er discussie binnen de familie of worden mensen overgeleverd aan zorg die ze misschien niet hadden gewild. Proactieve zorg gaat erover dat je het gesprek vóór die tijd voert. Op die manier creëer je mooie en passende zorg, die rustig verloopt, omdat zorgverleners, de cliënt en de familie de wensen met elkaar hebben vastgelegd.

Tenslotte zijn er veel zaken om van tevoren over na te denken. Wil je gereanimeerd worden bij een hartinfarct? Wil je nog naar het ziekenhuis met een longontsteking als je al zo ziek bent? En wat is ervoor nodig als je thuis kan en wil overlijden? “Met een duidelijk zorgplan heb je als zorgverlener altijd iets om op terug te vallen. Zo weten je collega’s ook precies welke afspraken gemaakt zijn en blijft de afgesproken zorg gewaarborgd.”

Gesprekken oefenen

Proactieve zorgplanning blijft een omslag in de manier van denken, beaamt Brechtje. En ze weet uit eigen ervaring hoe lastig het is. “Zelf ben ik ook opgeleid als verpleegkundige en dan denk je: ‘Ik ben de expert en de cliënt vraagt om mijn expertise’. Dat is deels ook zo, maar bij persoonsgerichte zorg gaat het juist om wat de cliënt wil. De zorgprofessional adviseert, zodat de cliënt goede keuzes kan maken. Het kost tijd om daar een weg in te vinden, maar goede scholing kan helpen. Wat is je rol, hoe maak je je die nieuwe positie eigen en hoe ga je je zorg vormgeven? Dat zijn allemaal vragen die in het leerpad aan bod komen.”

Ook gespreksvoering is een belangrijk onderdeel van het leerpad. “We denken dat een persoonsgericht gesprek makkelijk is. Maar dat is het helemaal niet. Hoe voer je coachend en faciliterend het gesprek, zonder dat je als zorgprofessional de richting bepaalt? In het leerpad zitten video’s en technieken die daarbij kunnen ondersteunen. Maar uiteindelijk is het aan de zorgprofessional zelf om ermee aan de slag te gaan. Want gespreksvoering leer je niet alleen door naar video’s te kijken, je moet het vooral doen.”

Structurele verandering

Zorgorganisaties spelen daar ook een belangrijke rol in. En gelukkig stimuleren ze het volgens Brechtje steeds meer. “Ik zie zeker dat zorgprofessionals worden aangespoord om hun gesprekken anders in te steken, zodat het om de persoon zélf gaat. Als zorgprofessional kun je niet zomaar even een knop omzetten, je moet de kans krijgen om je dit eigen te maken.”

Dat kan door intervisie, samen sparren en intakes evalueren. Maar ook door in teamverband dossiers onder de loep te nemen en te scannen op persoonsgerichte zorg. Coaching on the job, dus. “Het moet op de werkvloer gebeuren, dus zorgorganisaties moeten het wél faciliteren. En een cultuur creëren waarbij het vanzelfsprekend wordt om te leren, te oefenen en elkaar feedback te geven. Zo wordt het een gedeelde verantwoordelijkheid en uiteindelijk de structurele verandering die je nastreeft.”

Culturele gevoeligheden

Volgens Brechtje leven we sowieso in een tijd waarin mensen bewuster nadenken over wat ze wel en niet willen. “Binnen sommige generaties of culturen wordt er liever niet over bepaalde keuzes gesproken. Dat kan voor jou als zorgprofessional lastig zijn, maar ook dat is persoonsgerichte zorg. Hoe ga je ermee om als iemand vanuit zijn cultuur of generatie geen gezamenlijke besluitvorming wil? Om met die gevoeligheden om te gaan, zit er ook een stukje over cultuursensitiviteit in het leerpad. Uiteindelijk gaat het erom dat we de zorgkwaliteit verbeteren door die passend te maken bij wat iemand wil. Dat we onszelf aan de kant leren zetten en openstaan voor de behoeften van de cliënten. Laten we daarop inzetten, want het levert alleen maar mooiere en betere zorg op.”

Benieuwd naar de leerpaden van ZorgPad Professional? Vraag het overzicht aan via onderstaand formulier.